پنومونی از عوارضی است که 15درصد همه عفونتهای بیمارستانی با آن مرتبط می باشند(44) و پنومونی وابسته به ونتیلاتور(VAP) به عنوان یکی از شایعترین عفونتهای اکتسابی بیمارستانی در بخشهای مراقبت ویژه شناخته می شود. این عارضه که به عنوان بروز عفونت تنفسی در محدوده زمانی 48 ساعت پس از اتصال بیمار به دستگاه تهویه مصنوعی تعریف می شود، به طور  متوسط ، 25 درصد از بیماران بستری تحت تهویه مکانیکی در بخشهای  مراقبت ویژه را در معرض خطر قرار می دهد(45). چرا که بسیاری از بیماران بستری در بخش ویژه نیاز به استفاده از راههای هوایی مصنوعی دارند وبرقرا­­ری راه هوایی مصنوعی به دلیل بای پس مسیر ورود به داخل ریه و آسیب مکانیسم دفاعی طبیعی ریه ها با احتمال بالای ایجاد پنومونی همراه خواهد بود(42). بدین ترتیب شواهد نشانگر بروز VAP تقریبا به میزان 3 درصد در روز در هفته اول ، 2 درصد در روز در هفته دوم و 1 درصد در روز در هفته سوم مراقبت با تهویه مکانیکی  می باشند(46).

پاتوژنهای بسیار زیادی با بروز پنومونی وابسته به ونتیلاتور در شرایط زمانی خاصی مرتبط می باشند. برای مثال موارد بروز عفونت در مدت زمان 48 تا 72 ساعت پس از اتصال به دستگاه ونتیلاتور در گروه با شروع زودرس[1] قرار می گیرند که عمدتا ناشی از فعالیت میکروارگانیسمهایی مانند استافیلوکوکوس آرئوس ، هموفیلوس آنفولانزا و استرپتوکک پنومونیه می باشند.  عفونت های واقع شده در مدت زمان پس از 72 ساعت از اتصال بیمار به دستگاه تهویه مکانیکی را گروه با شروع تاخیری[2] می نامند که عمدتا با فعالیت میکروارگانیسمهایی نظیر استافیلوکک مقاوم به متی سیلین ، پسودومونا آئروژینوزا ، آسینتوباکترها و انتروباکترها مرتبط می باشند. هر چند که یافته های بررسی از مبتلایان با پنومونی وابسته به ونتیلاتور ،در بیشتر مواقع، نشانگر مشارکت چندین پاتوژن در بروز عارضه بوده اند(45).

عوامل متعدی با اثر مستقیم و یا غیر مستقیم می توانند موجب تشکیل کلونی باکتری در ریه ها و VAP ناشی از آن شوند.بسیاری از مطالعات عوامل خطر ساز بروز پنومونی وابسته به ونتیلاتور را معرفی نموده اند که شامل  سن بالای 60 سال ، جنسیت مرد ، ابتلا به بیماریهای ریوی مزمن و یا سندرم زجر تنفسی ، مقادیر کم فشار کاف لوله درون تراشه  ، تاخیر در خروج (اکستوبه ) لوله داخل تراشه ، آسپیراسیون ترشحات دهان و حلق و یا محتویات معده به داخل لوله تراشه و تغذیه از راه لوله بینی – معده ای از معمول ترین آنها هستند. البته وجود پاتوژنهای بیماریزا در فضای دهان و حلق از مهمترین عوامل خطر ساز VAP است که با امکان ورود به داخل لوله تراشه مهمترین مکانیسم بروز پنومونی وابسته به ونتیلاتور را موجب می شود(47).

تظاهرات بالینی مبتلایان به VAP با پاتوژن بیماریزای آن مرتبط است. اما تب شدید ( بیش از 38.5 درجه سانتیگراد)، لکوسیتوز ، خلط چرکی ، کشت خلط مثبت و انفلتراسیون منتشر درعکس رادیوگرافی قفسه سینه از معمولترین علایم بالینی آن می باشند . سمع کراکل خشن و صدای ماتیته دردق نیز ممکن است وجود داشته باشد. بیماران مبتلا به عارضه شدید ممکن است دچار گیجی، تاکی پنه ، لکوپنی ، ترمبوسیتوپنی ، هایپوترمی و هایپوتنشن شوند(42).

اهمیت ابتلا به VAP به دلیل عوارض خاصی است که در مبتلایان بروز می کند. به گونه ای که  28-8 درصد عوارض موجود در بیماران تحت تهویه مکانیکی با VAP مرتبط می باشند(45). علاوه بر آن ، مبتلایان به VAP نیاز به بستری طولانی تری خواهند داشت. نتایج مطالعات انجام شده نشانگر لزوم بستری طولانی تر بیماران به میزان 13-3/4 روز در بخشهای ویژه بوده اند(47). مرگ ومیرمرتبط با VAP نیز نسبتا بالا است. مطالعات انجام شده نشانگر مرگ ومیر بیماران مبتلا به این عارضه به میزان 30-10 درصد بوده اند. البته میزان مرگ ومیر ناشی از پنومونی وابسته به ونتیلاتور با عوامل زمینه ای مانند سن بیمار ، شدت بد حال بودن و وجود بیماریهای همراه در وی و زمان تشخیص عارضه در ارتباط است (10).

بنابراین بروز این عارضه شایع با وجود شواهد افزایش مدت نیاز به تهوبه مکانیکی ، هزینه های بالای بستری همراه با بیماریزایی و میرایی آن در بخشهای مراقبت  وِیژه نگران کننده خواهد بود. بدین دلیل پیشگیری از VAP در بیمارا ن بستری در بخش ویژه حیاتی است و باید به عنوان وظیفه ای بسیار مهم مورد توجه باشد(42)

استراتژیهای پیشگیری از پنومونی وابسته به ونتیلاتور متنوع اند. کمک به تغییرpH دهان و حلق همراه با دهان شویه مکرر و مناسب یکی از راهکارهای کاهش پاتوژنها در این مناطق و از اصول اساسی پیشگیری از عارضه است. تغذیه درست و مناسب با لوله معده و پیشگیری از ریفلاکس مواد غذایی با بالا بردن سر تخت در حین و پس از تغذیه راهکارهای موثر دیگری هستند که جهت پیشگیری از پنومونی وابسته به ونتیلاتور ضرورت دارند. ساکشن  مناسب حلق و دهان،  کنترل فشار کاف لوله  تراشه و تلاش در  جهت خارج کردن هرچه سریعتر لوله تراشه و  جداسازی بیماران از  دستگاه  تهویه مصنوعی در زود ترین زمان ممکن نیز از سایر روشهای پیشگیری از پنومونی وابسته به ونتیلاتور محسوب  می شوند . اثرات مفید و زیان آور استفاده از نرمال سالین در حین ساکشن لوله تراشه  مورد بحث است. هرچند که در کل توصیه نمی شود(46). دهان شویه بیمار با محلول ضدعفونی کننده مناسب مانند کلرهگزیدین و همچنین بهداشت مناسب دست های پرستار از دیگر راهکارهای مهم پیشگیرانه از VAP[3] می باشند(42). بطور کلی تمامی راهکارهای پیشگیری از VAP وابسته به کیفیت مراقبتهای پرستاری ارائه شده توسط پرستاران است و عواملی که کیفیت مراقبت را تحت تاثیر قرار دهند ،می توانند بر بروز پنومونی وابسته به ونتیلاتور تاثیر گذار باشند(48).

برونکوسکوپی روش استاندارد طلایی در تشخیص پنومونی وابسته به ونتیلاتور است.هرچند تهاجمی بودن این روش موجب استفاده از نتایج پرتونگاری و مطالعات آزمایشگاهی همراه با علایم بالینی در تشخیص VAP شده است(44).درمان VAP  عمدتا با  توجه نتایج کشت خلط تعیین می شود. در هر حال آنتی بیوتیک درمانی هرچه سریعتر باید شروع شود(49)