بودن یعنی افراد و سازمان‌ها نسبت به مسائل اجتماعی، فرهنگی و محیطی با اخلاق و با حساسیت رفتار کنند.
یکی از ویژگی های مهم شخصیتی که روان شناسی مثبت گرا به آن پرداخته است مسئولیت پذیری است.
یکی از ارکان هوش هیجا نی مسئولیت در برابر خود و جامعه است. بزرگترین تصمیمی که می توانیم بگیریم،مسئول بودن در قبال احساساتمان است. مسئله مسئولیت اغلب به عواطف ما ربطی ندارد.البته برای اینکه شهروندی مسئول و متکی به نفس باشیم، باید مسئول رفاه خود،شامل سلامت روانی و عاطفی مان ،باشیم. به علاوه،عواطف ما را برای انتخاب آنچه به رفتارهایمان منجر می شود بر می انگیزند. پس مسئول بودن در قبال زندگی یعنی اینکه باید مسئول عواطف و اعمالی باشیم که عمدتا توسط افکار،ارزش ها ،ترس ها، تمایلات و عقایدمان برانگیخته شده اند.
۲-۲-۲-۱-۲- مسئولیت پذیری اجتماعی در قرآن و روایات:
انسان دین مدار در برابر خدای خویش مسئول است؛در برابر جامعه مسئول است؛ در برابر افراد خانواده و اطرافیان مسئول است؛وحتی در مقابل خویش مسئول است. نه فقط پاسخ گویی در برابر خود انسانی و نفس لوامه و جامعه دینی وجود دارد،بلکه از آنجا که هر گونه رفتار آدمی در نظام خلقت،کنش و عملی است که به حکم کریمه?وَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَهُوَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَه?۹۵ عکس العمل و تاوان خاص خود را دارد، می توان آثار وضعی اعمال و نیز مکافات اعمال را نیز جزئ و دنباله ای از منظومه بزرگ مسئولیت پذیری های اجتماعی انسان دین مدار دانست. همچنین اصل امر به معروف و نهی از منکر که بر طبق الاهیات اجتماعی اسلام در اصلاح جامعه اهمیت و جایگاه خاصی دارد همه ی دین مداران را به آگاهی و عکس العمل مناسب در برابر شرایط جامعه و دوری از سکوت و رخوت در مقابل ناهنجاری ها فرا می خواند.
۳-۲-۲-۱-۲-مولفه های مسئولیت پذیری
۱-۳-۲-۲-۱-۲-توجه به اصلاح رفتار:
از منظر دین سیر حرکت انسان دین مدار باید پیوسته به سوی تکامل وترقی باشد؛از نگاه اسلام،حتی دین مداری که دو روزش یکسان است بر اساس روایت “من استوی یوماه فهو مغبون”دچار خسران است.۹۶ یکی از مسئولیت های فردی و اجتماعی انسان مومن،روحیه توجه به کاستی های خویش است.بی توجهی به آسیب های باطنی که روح را می خلد نه تنها به بیماری روح، منجر خواهد شد، بلکه می تواند تاثیر مخربی بر جامعه بگذارد.
۲-۳-۲-۲-۱-۲-کنترل خشم:
انسان مسئولیت پذیر دین مدار، باید از توان لازم برای مدیریت خشم و کنترل غضب خویش برخوردار شود کسی که کظم غیظ می کند، در حقیقت درکی صحیح و توام با احترام به امنیت روانی جامعه و اطرافیان دارد و آن امنیت را در آتش خشم خویش نمی سوزاند.
۳-۳-۲-۲-۱-۲-خاموشی آتش دشمنی و کینه:
از منظر آسیب شناسی معرفتی، کینه توزی به سبب آسیب های وسیع اخلاقی وعملی، چنان ظرفیتی را داراست که از یک انسان مسئول، فردی بی مسئولیت و غیر متعهد می سازد. قرآن کریم یکی از دعاهای مومنان را درخواست آنان از خداوند برای نداشتن کینه نسبت به دیگرایمان آورندگان می داند: ?وَالَّذِینَ جَاؤُوا مِن بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَؤُوفٌ رَّحِیمٌ?۹۷
همچنین فرد دین مدارومسئول، نه تنها به گسترده شدن آتش عداوت میان دیگران تن در نمی دهد، بلکه در راستای مسئولیت پذیری اجتماعی اش موظف می شود هر چه سریع تر آن را خاموش کند.
۴-۳-۲-۲-۱-۲-حسن معاشرت و ارتباط موثر با مردم:
حسن معاشرت با مردم و دوستی توأم با احترامو همدلی با آنان ،دل ها را به هم نزدیک کرده و سلامت روانی فرد و جامعه را می افزاید؛به حل مسائل اجتماعی کمک میکند و اعتماد به نفس فرد را افزایش می دهد.از نگاه امام علی “علیه السلام”، اخلاق خوب و حسن معاشرت، می تواند موجب عزت فرد منزوی شود، چنان که عکس آن نیز صادق است: “رب عزیز اذله خلقه و ذلیل اعزه خلقه “۹۸
۴-۲-۲-۱-۲-روش شناسی واکنش در برابر افراد مسئولیت گریز
در جریان زندگی اجتماعی، زمان هایی پیش می آید که انسان از سوی همنوعان، دوستان و اطرافیان خویش دچار نگرانی ها، اذیت ها، بی محبتی ها، قهرها، کینه ورزی ها، تهمت ها و در یک جمله بدی ها می شود. در مقابل این مشکلات، حل مسئله از نگاه اسلام چیست؟ و الاهیات اجتماعی دین برای مواجهه با این رنج ها و نگرانی ها کدام پنجره رهایی را به سوی آدمی می گشاید؟ هر چند ممکن است همه انسان ها در جامعه با خطرات و تهدیدهایی روبه رو شوند،اما مومنان به ویژه، به دلیل حساسیت هایی که نسبت به تقیدات دینی خویش دارند همواره در معرض اشکال متفاوت و ضعیف و شدیدی از انتقادات، تهمت ها و تهدید ها هستند؛ انسان مومن در شرایط زیر چگونه عمل کند تا از نظر دینی، اجتماعی،اخلاقی و فردی مناسب ترین گزینه را انتخاب کرده باشد؟ به نظر می رسد به طور همزمان دو رویکرد در برابر مومنان وجود دارد:رویکرد درونی و رویکرد بیرونی. در ساحت بیرونی، مومنان باید بتوانند به درستی از حقوق خویش دفاع کنند وبه رفع اتهامات و دفع دشمنی ها مبادرت ورزند ودر ساحت درونی و قلبی،در برابر افرادی که مرتکب چنین اشتباهات و رفتارهای سوئی علیه وی شده اند با گذشت و چشم پوشی برخورد کنند.
برخی از پرسش هایی که رویکرد درونی و ونحوه برخورد با فرد خاطی را مورد پرسش قرار می دهد؛ چنین است: با کسی که دردوستی به ما خیانت کرده است چگونه رفتار کنم؟ با کسی که در حق من بهتان و ناحق گفته چگونه باشم؟ با کسی که مرا از خیری محروم ساخته چگونه تعامل کنم؟ با آن کس که از من بریده چطور؟با آن که غیبتم را کرده چه برخوردی داشته باشم؟
امام سجاد “علیه السلام” در دعای مکارم الاخلاق پاسخ این پرسش ها را بیان می دارند. در این بخش از دعا،از خدا می خواهیم با کسانی که به نوعی در حق ما بدی کرده اند خوبی کنیم؛ هرچند زبان در این دعا زبان نیایش و درخواست است اما به طور غیر مستقیم نیایشگر با روش حل مسئله های اجتماعی خویش در شرایط سخت و تنگناها آشنا می شود وروش برخورد مسئولانه و دینی و بدون افراط و تفریط را فرا می گیرد.
نیایشگر پاسخ به این سوالات بنیادین را که هر یک می تواند منشا بحرانی فکری و حتی گاه بحرانی خانوادگی یا اجتماعی شود در این بخش از دعا در می یابد: “اللهم صل علی محمد و آله، و سددنی لان اعارض من غشنی بالنصح، و اجزی من هجرن باسر، واثیب من حرمنی بالبذل، و اکافی من قطعنی، و اخالف من اغتابنی الی حسن الذکر؛ بار خدایا بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا توفیق ده تا در برابر کسی که محبت خود را به خیانت مغشوش ساخته دوستی خالص کنم؛ و به آن کس که درباره ی من بهتان و نا حق گفته نیکویی کنم؛ و آن کس که مرا از خیری محروم داشته با بذل خیر به اوپاداش ده؛ وآن کس را که از من بریده است با پیوستن و ارتباط با او مکافات کنم؛ وکسی که غیبت مرا کرده با یاد کردن به نیکویی مخالفت کنم.این در حالی است که برخی با انتخاب گزینه های انتقام جویانه و کینه توزانه که گاه آتش آن ماه ها وسال ها در دلهایشان زبانه می کشد نه تنها باعث آسیبهای جدی به روح و حتی جسم خویش می شوند بلکه حیات معنوی جامعه را به خطر می اندازند.
این روش شناسی مهم در تعامل با خطاها و اشتباهات دشمنان و معاندان و دوستان نادان،منشور ارزشمندی است که باید سرلوحه هر انسان دین مدار و مسئولیت پذیری در هر جایگاه اجتماعی قرار گیرد.۹۹
۳-۱-۲-سازگاری
فرایند سازگاری، مهارت برقراری ارتباط سالم و همسویی مسالمت آمیز با دیگران است. هرموجود زنده برای بودن،چاره ای جز سازگاری با شرایط محیط ندارد.از اینرو،خود را با شرایط موجود سازگار می کند.اگر انسان ها با وجود اختلاف های موجود میان آن ها،با یکدیگر سازگاری نداشته باشند،زیستن در کنار هم برایشان،ناممکن است.در واقع،آنچه انسان ها را به تمدن رسانده، سازگاری است. زندگی خانوادگی و اجتماعی، بیانگر نوعی سازگاری است. سازگاری، در پویایی، بالندگی، دگرگونی و کامل شدن جهان، نقشی اساسی و مهم دارد.۱۰۰اگر میان اجزا و افراد جهان، سازگاری وجود نداشت،همه جهان را شر فرا می گرفت و هیچ خیری در آن وجود نداشت. سازگاری با فهم،ایمان،دانش و بینایی دل پیوند دارد.سازگاری، خاستگاه تنوع، تکامل، دوستی، یگانگی، زیبایی وخوبی هایی مانند آن است.۱۰۱
امام صادق “علیه السلام” می فرماید: “المومن له…کیس فی رفق مومن در سازگاری زیرکی دارد.”۱۰۲امام زین العابدین “علیه السلام”فرمود: “همانا دوست داشتنی ترین کارها نزد خداوند، سازگاری با بندگان اوست.”۱۰۳
در هستی و در جامعه هر کس سر ناسازگاری داشته باشد پذیرفته نمی شود. از اینرو می توان گفت از محکم ترین رشته هایی که انسان باید برای رسیدن سعادت زندگی فردی و جمعی خویش به آن چنگ زند،سازگاری است. در جهان معاصر، آداب و رسوم زندگی صنعتی و ماشینی، ناسازگاری های انسان را افزایش داده و آن را به صورت بیماری عمومی درآورده و او را از ویژگی های انسانی و اخلاقی دور کرده است.۱۰۴
سازگاری فرایندی پیوسته است که طی آن فرد رفتار خود را با هدف ایجاد رابطه ی پسندیده و موثر با محیط،سایر انسان ها و خود تغییر می دهد. تلاش روزمره همه آدمیان حول محور همین سازگاری دور می زند و هر انسان هوشیارانه یا ناهشیارانه می کوشد نیازهای متنوع و گاه متعارض خود را در محیطی که در آن زندگی می کند برآورده سازد. نکته ای که اهمیت دارد این است که فرد از راه های درست برای رسیدن به سازگاری استفاده کند. فرد زمانی از سازگاری بهره مند است که بتواند میان خود و محیط اجتماعی اش رابطه ای سالم برقرار و انگیزه های خود را ارضا کند. در غیر این صورت او را ناسازگار قلمداد می کنیم سازگاری اجتماعی دارای مولفه ها و نشانه های خاص است . یکی از نشانه های سازگار بودن با محیط و اجتماع داشتن استقلال است.استقلال یعنی توانایی انجام کارها بدون کمک گرفتن از دیگران، توانایی تحمل تنهایی و حتی لذت بردن از آن. مسئولیت پذیری نیز از نشانه های دیگر سازگاری اجتماعی است. آینده نگری و درک این امر که تصمیمات و اقدامات امروز می تواند بر زندگی و فردای فرد تاثیر بگذارد نیز از ویژگی های فرد سازگار است. توانایی تصمیم گیری، حفظ تعادل و میانه روی در امور زندگی نیز از دیگر ویژگی های فردی می باشد که دارای سازگاری اجتماعی است. یکی از عوامل موثر در سازگاری هوش می باشد، بنابراین، هوش هیجانی به عنوان عاملی مهم در قدرت سازگاری و پذیرش اجتماعی می تواند نقش ایفا کند. ۱۰۵
روانشناسان قابلیت انطباق و سازگاری را خصلتی حیاتی و خدادادی می دانند و معتقدند همانگونه که سیستم متعادل کننده

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید