متفاوتی هستند. آن چه شخصیت انسان را از نظر قرآن تشکیل می دهد میزان عقل، خرد، ایمان و تلاش اوست.۱۳۶
۲-۱-۴-۱-۴-شخصیت های مقاوم در برابر استرس
خداوند مهربان می فرماید: “همانا آنان که اهل ایمان و نیکوکارند و نماز به پا دارند و زکات بدهند، آنان را نزد پروردگار پاداش نیکو خواهد بود و هرگز ترس از آینده و اندوه از گذشته نخواهند داشت.” ۱۳۷
ازنظر قرآن انسان هایی که دارای ایمان قوی اعتماد، به نفس بالا واراده مستحکمی می باشند دربرابر انواع و اقسام ناملایمات زندگی با متانت و بردباری برخورد کرده و هرگز دربرابر مشکلات زندگی غم واندوه به خود راه نمی دهند. آن ها باقدرت توکل برخدا و با اراده ای الهی و پولادین برمشکلات غلبه پیدا کرده و درحل مشکلات خویش همواره از خدا استعانت می طلبند.
۲-۱-۴-۱-۵-مهم ترین عوامل ایجاد کننده استرس:
۲-۱-۴-۱-۵-۱-عدم ارتباط با خدا:
?وَ مَنْ أعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکًا ? (کسی که از یاد من روی برگرداند، همانا در زندگی سخت و اضطراب بسر می برد)۱۳۸
۲-۱-۴-۱-۵-۲ -خودبینی و ظلم به خویشتن
۲-۱-۴-۱-۵-۳-ترس و اضطراب:
عوامل ترس و اضطراب در جهان بسیارند از جمله این عوامل می توان به یک سری عوامل از دید تعالیم دینی اشاره کرد:
کفر و بی ایمانی – فراموشی یاد خدا – خود فراموشی – حرص و طمع – دلبستگی شدید به امکانات فردی و اجتماعی – بی توجهی به نماز – آرزوهای طولانی – نداشتن خوف خدا – عدم پیروی از امام زمان خود – دنیا طلبی و دلبستگی به آن – گناه، شرک، کفران نعمت – تحریف حقایق – نگرانی از مرگ – درشت نمائی حوادث – شتابزدگی – سطحی نگری – همجنس گرائی – شراب و قمار.
افکار و باورهای نادرست انسان درباره ی وقایع ورویدادهای مختلف زندگی-بحران معنویت-پوچ گرایی -بی معنا دانستن زندگی فقدان یک جهان بینی سالم نگاه بد بینانه ومنفی درباره ی جهان،انسان و زندگی و موقعیت های سخت و دشوار زندگی-ترس از شکست-نگرانی از آینده ی شغلی و رشته ی تحصیلی-زیر پا نهادن فرمان وجدان اخلاقی-عدم رضایت به قضا و قدر الهی -اختلاف های خانوادگی و بگو مگوهای والدین در نزد فرزندان.۱۳۹
۲-۱-۴-۱-۶-راهکارها:
آئین های آسمانی و خصوصاً اسلام رهنمودها و تعالیم خود را برای راهنمائی و نجات انسان در قالب آیات متبرکه ارائه نموده است. مراجعه به این تعالیم و عمل به این رهنمودها و آدمی را در جهت یافتن عواملی که موجبات استرس وی را فراهم می سازند و آشنائی با راهکارهای مقابله با آن یاری می نمایند. واضح است که پیش شرط اساسی در اثربخشی این راهبردها، همان عامل محوری دین یعنی معرفت و ایمان به خدا و التزام عملی به بندگی اوست، بنابراین می توان آن ها را روش ها و کوشش های مؤمنین در مواجهه و مقابله با استرس نیز نامید.
قرآن انسان مؤمنی را که در سایه تعالیم انسان ساز اسلام پرورش یافته، در برابر استرسهای گوناگون زندگی مصون می داند. انسانی که واقعیت های جهان را درک کرده و در آثار الهی بیاندیشد، از بسیاری از آن چه که دیگران می هراسند نخواهد ترسید و حقایق را چنانکه هست خواهد دید و خواهد پذیرفت و انسانی که به مبدأ قدرت مطلقه وابسته بوده و هیچ نیروئی را به جز او مؤثر نمی داند از هیچ عاملی نمی هراسد.۱۴۰
“آری کسی که در برابر خدای متعال تسلیم محض است و نیکوکار نیزهست، پاداش او نزد پروردگارش خواهد بود و این گونه افراد نه ترسی دارند و نه غمگین و اندوهناک خواهند شد.”۱۴۱
استفاده از باورهای مذهبی در تلاش برای فائق آمدن بر ترس تأثیر بسزائی خواهد داشت. بسیاری از مردم بر این باورند که در قرآن کریم روش های مقابله با استرس عموماً در داخل سه مجموعه قرار می گیرند که عبارتنداز:
۲-۱-۴-۱-۶-۱- روش های شناختی
۲-۱-۴-۱-۶-۲- روش های عاطفی – معنوی
۲-۱-۴-۱-۶-۳- روش های رفتاری
– روش های شناختی:
۱- ایمان به خدا- بینش فرد نسبت به وقوع مشکلات و سختی ها:۳- توکل به خدا۴- اعتقاد به مقدّرات الهی۵- اعتقاد به رزاقیت الهی:۶- اعتقاد به عدالت الهی:
-روشهای عاطفی – معنوی:
‌۱- یاد خدا:۲- دعا:۳- نماز:۴- قرآن:۵- توبه و استغفار۶- حج:۷- روزه۸- زکات
۹- امید۱۰- شب زنده داری۱۱- تقوا
روش های رفتاری
۱- صبر یا خویشتن داری۲-ازدواج و روابط خانوادگی۳- حمایت مالی و اجتماعی۴- روابط خویشاوندی۵- روابط اجتماعی با مردم.۱۴۲
۲-۱-۵- خلق عمومی
۲-۱-۵-۱-شادکامی
۲-۱-۵-۱-۱- تعریف شادکامی:
“شادی” حالتی است که تاملات روحی در انسان به کمترین حد خود می رسد و بر اثر آن مسرت باطنی انسان آشکار می گردد و انسان برای لحظه ای از قید غم ها آزاد می شود . ۱۴۳
۲-۱-۵-۱-۲- شادکامی در قرآن و روایات و روانشناسی :
اسلام دین فطرت است و به تمام نیازهای فطری و طبیعی انسان توجه دارد،پیروان خود را به شادی های مثبت و سازنده و امور مفرح،دعوت می نماید چرا که استفاده از امور مفرح در موقع مناسب و با رعایت حدود لازم،برای تجدید نشاط و کاستن از یک نواختی زندگی بسیار موثر است.۱۴۴ علی (علیه السلام) می فرماید: “ان هذه القلوب تمل الابدان فابتغوا لها طرائف الحکمه این دل ها همانند بدن ها خسته وافسرده می شوند و نیاز به استراحت دارند،در این حال،نکته های زیبا و نشاط انگیز برای آن ها انتخاب کنید.”۱۴۵
برای بررسی رابطه قرآن و شادکامی باید نخست مؤلفه های آن را شناخت. دانشمندان معتقدند شادکامی دو بعد دارد: بعد هیجانی و بعد شناختی. بعد هیجانی همان نشاط، سرور و شادمانی است که از لذت حاصل می شود، بعد شناختی آن خود دو بخش دارد: یکی رضامندی و دیگری فقدان فشارهای روانی و عواطف منفی.
بر اساس این باور این دانشمندان می توان گفت فرمول شادکامی عبارت است از: شادی +رضامندی-تنیدگی .
شادکامی عبارت است از احساس خرسندی و خوشبختی “پایدار” از مجموع زندگی، نه یک لحظه خاص. هر چند اصطلاح شادکامی به صورت مستقیم در قرآن نیامده اما قرآن کریم دستوراتی داده که تامین کننده ی اجزاء و مؤلفه های شادکامی است.
محور اساسی در رضامندی که مربوط به دوران خوشایند است داشته های زندگی می باشد که همان عنوان نعمت را در بر می گیرد.گذشته از نعمت ها موضوع دیگر، واکنش فرد نسبت به آن است. واکنش ها نقش مهمی در شادکامی دارند واکنش مثبت موجب تامین شادکامی و واکنش منفی موجب تخریب آن می گردد، واکنش مثبت به دوره خوشایند “شکر” نام دارد و در مقابل،واکنش منفی “کفران” نامیده می شود. که هر کدام مضمون بخشی از آیات را شامل می شود. همچنین عنوان “فرح”نیز بیشتر به این موضوع (دوره ی خوشایند داشته های زندگی )نزدیک است. نگاهی کلی به متعلق های آیات مربوط به فرح یعنی تعبیرهای همچون بما لدیهم بما اوتوا نشانگر آن است که فرح با داشتن و دارا شدن رابطه دارد و به وسیله ی آن شادی حاصل می گردد.
آنچه در قرآن به آن اشاره شد برای مهار واکنش منفی عواملی می باشد از جمله:۱. باور به مالکیت خداوند۲. صبر و بردباری ۳. باور به تقدیر و اسناد ۴. شناخت ارزش واقعی دنیا
رضایتمندی از زندگی نقش مهمی درشادکامی دارد،عوامل رضایتمندی با توجه به آیات قرآن موارد زیر می باشد:
۱-بازشناسی نعمت
۲- مدیریت مقایسه
۳- معناشناسی بلا
یکی از عوامل تنیدگی و فشار روانی احساس بی معنا بودن حوادث است اگر حادثه ای ناخوشایند زندگی بی معنا و بی حاصل ارزیابی شوند قابل تحمل نخواهند بود در تصور این افراد مال و ثروت نشانه کرامت است و محرومیت نشانه خواری قرآن کریم در این باره می فرماید: ?وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَیْهِم بَابًا مِّنَ السَّمَاءِ فَظَلُّواْ فِیهِ یَعْرُجُونَ* لَقَالُواْ إِنَّمَا سُکِّرَتْ أَبْصَارُنَا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَّسْحُورُونَ? ” و اگر درى از آسمان بر آنان مى‏گشودیم که همواره از آن بالا مى‏رفتند* قطعا مى‏گفتند در حقیقت ما چشم‏بندى شده‏ایم بلکه ما مردمى هستیم که افسون شده‏ایم.”۱۴۶آنچه موجب تشدید این فشار روانی می شود همین ارزیابی هاست. در این ارزیابی ها معنای بلاها منفی ارزیابی می شو ند و این ارزیابی بر رنج موقعیت ناخوشایند می افزاید.
۴. استعانت (تقویت توان):
بسیاری از ناکامی ها در مهار تنیدگی ها ناشی از ناکامی در تقویت توان روانی است در حقیقت احساس ضعف در برابر مشکل موجب افزایش فشار روانی می گردد لذا با تقویت توان
می توان فشارهای روانی را کاهش داد. قران کریم به صراحت از صبر و نماز به عنوان دو منبع مهم در استعانت از یاد می کند ?یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَهِ ?۱۴۷
به اختصار می توان گفت با روزه گرفتن توان مقاومت افزایش می یابد. خداوند متعال از همین روش برای آرام ساختن رسول خدا (ص) استفاده نموده است و برای کاستن از فشار روانی حضرت می فرماید: ?وَإِن یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِّن قَبْلِکَ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الأمُورُ?” و اگر تو را تکذیب کنند قطعا پیش از تو [هم] فرستادگانى تکذیب شدند و [همه] کارها به سوى خدا بازگردانیده مى‏شود”۱۴۸
علامه طباطبائی در تفسیر این آیه تصریح می کند که این آیه شریفه رسول خدا (ص)تسلیت می دهد که اگر مردم بعد از شنیدن این برهان روشن باز تو را تکذیب می کنند،غصه مخور که این رفتار مردم چیز نوظهوری نیست،بلکه قبل از تو نیز چنین بوده که هر پیغمبری به سوی قومش مبعوث می شد او را تکذیب می کردند.
شادی در قرآن جایگاه خاصی دارد و به گونه های مختلف،مورد تایید و توجه قرآن قرار گرفته است، اما نه شادی بیهوده و عبث، بلکه شادی توام با اهداف الهی و انسانی.۱۴۹
۲-۱-۵-۱-۳-عوامل شادی و نشاط در زندگی
۲-۱-۵-۱-۳-۱-داشتن جهان بینی صحیح:
جهان بینی صحیح به زندگی انسان معنا و مفهوم می بخشد. بدون جهان بینی صحیح،انسان احساس پوچی و بیهودگی می نماید و چنین احساسی،زندگی را رنج آور می سازد.رسول گرامی اسلام “ص” خطاب به ابوذر می فرماید:شادی تو در آن است که قوی ترین مردم باشی، پس بر خدا توکل کن.شادی تو در آن است که عزیزترین مردم باشی، پس از خدا بترس. شادی تو در آن است که غنی ترین مردم باشی پس نسبت به آن چه در دست قدرت خداست مطمئن تر باش تا نسبت به آنچه در دست خودت است.
۲-۱-۵-۱-۳-۲-استفاده از امور شادی آفرین:
استفاده از امور شادی آفرین درزمان مناسب و با رعایت حدود لازم،برای تجدید نشاط وکاستن از یکنواختی زندگی،از اصول اساسی بهداشت روان است.البته برای شاد بودن باید از ابزار مشروع استفاده کرد،زیرا ابزار نامشروع را نمی توان وسیله ای فرحبخش و شادی آفرین دانست. حضرت علی “ع” فرمود:در لذتی که موجب پشیمانی شود و شهوتی که درد و اندوه را در پی داشته باشد، خیری نیست.

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید