به خود،آسیب پذیر و شکننده اند و بر عکس برخی افراد در برابر اینگونه فشارها تعادل رفتاری خود را از دست نمی دهند و از زندگی با ثباتی برخوردارند.۱۱۸
خشم،اندوه، نفرت،پرخاش و…در صورتی که کنترل نشوند بهداشت روانی را به طور جدی تهدید می کنند.این مهارت به فرد کمک می کند تا منابع و زمینه های فشار روانی را شناسایی کند تا پس از شناخت راهها اثر گذاری بر فشارها روانی در کنترل آثار مخرب این نیروها موفق باشد. از طرفی مهارت انعطاف پذیری راهنمای فرد خواهد شد تا در صورت عدم مقابله با فشارها بتواند در محیط زندگی خود تغییر به وجود آورد و برخی از منابع فشار را از خود دور سازد.صبر، حوصله، پذیرش ابتلاها وآزمایش ها،همگی از ابزارهای ایجاد انعطاف و تحمل در آدمی خواهند بود.۱۱۹
زندگی همیشه مطابق با انتظارات ما پیش نمی رود، در خانواده، محیط کار و در همسایگی خود با مشکلاتی مواجه می شویم، روابط پایان می پذیرد، فرزندانمان خانه را ترک می کنند، شغلمان را از دست می دهیم، بیمار می شویم و بالاخره گاهی مرگ، افرادی که دوستشان داریم را از ما می گیرد، اما با این وجود، اکثر ما انسان ها خودمان را با این تغییرات سازگار می کنیم. به نظر می رسد این سازگاری نشانه وجود انعطاف پذیری در ما باشد. انعطاف پذیری که امروزه جایگاه ویژه ای در بین آسیب شناسان تحولی یافته است، انعطاف پذیری ساختاری است چند بُعدی که در تحول آن عوامل ژنتیکی (مانند هوش) و محیطی (مانند پایگاه اجتماعی-اقتصادی خانواده) متعددی نقش دارند. در واقع افراد انعطاف پذیر با داشتن ویژگی های شخصی (مانند خودکار آمدی و شادمانی) و اجتماعی (مانند والدین صمیمی و وجود بزرگسالانی خارج از خانواده که علاقمند به ارتقا رفاه کودک هستند) نه تنها از مهارت های بین فردی خوبی برخوردار هستند، بلکه کنترل بیشتری در زنـدگی داشته و فـعالانه به برنامه ریزی برای غلبه بر حوادث می پردازند.

۲-۱-۳-۲-۲-انعطاف پذیری در قرآن و روایات و روانشناسی :
ارزش خوب بودن، به انعطاف‌ پذیری در رعایت قوانین سیال است.
خداوند متعال از بندگانش، خوب شدن و تکامل پیدا کردن را خواسته است. اما کار خوب و تکاملی که خدا از بندگانش خواسته، باید درست و دقیق ترجمه شود، تا ما دچار اشتباه ابلیس نشویم.
بخشی از فرآیند خوب شدن، مربوط به اجرای برنامه‌های روتین و ثابت، و قوانین و مقررات مکتوب است. مقرراتی که ما را به یک سلسله دستورات خوب و رشد دهنده راهنمایی می‌کنند.
خداوند متعال در کنار برنامه های ثابتی که به انسان داده است، یک حالت “انعطاف‌پذیری” را از او انتظار دارد.
ارزش انعطاف‌پذیری‌ انسان از خوب بودنش در اجرای وظائف عادی بالاتر است.
انعطاف‌پذیری محل راستی‌آزمایی خوبی‌هاست.
در روایت دیگری در مورد داستان ابلیس دارد که خداوند متعال می‌فرماید: من چه نیازی به خوب بودن بنده‌هایم دارم؟ من می‌خواهم بنده‌های من آن‌طوری که من هر لحظه به آنها می‌گویم خوب باشند. ?فَقَالَ اللَّهُ: لَا حَاجَهَ لِی إِلَى عِبَادَتِکَ إِنَّمَا أُرِیدُ أَنْ أُعْبَدَ مِنْ حَیْثُ أُرِیدُ لَا مِنْ حَیْثُ تُرِیدُ ?۱۲۰
بدون تردید جز حضرت علی و حضرت زهرا(علیهما السلام)، زن و شوهری را در این دنیا نخواهید یافت که بری از خطا و اشتباه باشند و اگر قرار باشد که همسران با هم باگذشت و چشم پوشی و مدارا برخورد نکند ، هیچ خانواده ای باقی نخواهد ماند.
امیرالمومنین و حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) تنها زوجی هستند که در کامل بودن و عاشق بودن ، کسی به آنها نخواهد رسید. ایشان، یگانه همسرانی هستند که از هر عیب و خطا به دور بوده‌اند.
دیگران چون معصوم نیستند از خطا و اشتباه هم در امان نخواهند بود. ما نیز از این مسأله بری نیستیم. اما کاستی‌ها و ایرادات، نباید مشکلی در زندگی مشترک به وجود بیاورند. با مدارا کردن و انعطاف در برابر مشکلات، انسان می‌تواند بهترین لذت را از زندگی خود داشته باشد.
پیامبر (ص) درباره اهمیت بالای مدارای با مردم این گونه می فرماید: (امرنی ربی بمداراه الناس کما امرنی باداء الفرائض). ” پروردگارم، همان گونه که مرا به انجام واجبات فرمان داده ، به مدارا کردن با مردم نیز فرمان داده است.”۱۲۱هم چنین پیامبر در این باره می فرماید: (مداراه الناس نصف الایمان ، و الرفق بهم نصف العیش). “مدارا کردن با مردم نصف ایمان است و نرمی و مهربانی کردن با آنان نصف زندگی است.”۱۲۲
انسان اگر اهل مدارا و انعطاف نباشد و نتواند خود را با شرایط خاص و ویژه همسر خود سازگار کند، به زودی دلشکسته می‌شود و این مسأله باعث سرخوردگی و افسردگی در او می‌شود.۱۲۳
۲-۱-۴-مدیریت استرس
۲-۱-۴-۱-تعریف مدیریت استرس:
مجموعه اقداماتی که افراد در جهت ارتقاء سازگاری روانی و اجتماعی،افزایش عزت نفس،ارتباطات اجتماعی،رشد توانایی های فردی در رفع تنش ها و مشکلات،همچنین افزایش تحمل ناکامی ها جهت پیشگیری از آسیب هایی نظیر اعتیاد، خود کشی و …. انجام می دهد، تحت عنوان کنترل احساسات و هیجانات و مدیریت استرس قابل مطالعه و بررسی هستند. ترس ها،اضطراب ها،عصبانیت ها، خجالت ها، غم ها، اندوه ها، فقدان ها، ناکامی ها و کلا عدم تعادل ها، چنان چه به درستی با آن ها برخورد نشود، مشکلات متعدد و پیچیده ای را به همراه می آورند. تکرار هیجانات منفی، سبب می شود سازگاری و تعادل روانی فرد بهشدت به هم خورده و با رها کردن فعالیت های اصلی، بسیاری از موفقیت ها و پیشرفت ها را از دست داده و خود را با مسائل حل نشده فراوانی تنها احساس کند. هر چه شدت ابراز هیجانات بیشتر باشد، افراد از موقعیت های سالم بیشتر دور شده و نهایتا اعتماد به نفس خود را از دست داده و در مقابله با مسائل، کمتر موفق می شوند. آگاهی از این مهارت و تمرین آن انسان ها را در مقابله با هیجانات و احساسات هدایت و حمایت کرده تا به سطح بهتری از عزت نفس رسیده و نهایتا با سازگاری بهتر با محیط پیرامون خود سلامت خویش را تعیین و تثبیت نماید .۱۲۴
هوش هیجانی ارتباط تنگاتنگی با مدیریت بحران دارد. هر فردی که تمایل داشته باشد که خود را در برابر مشکلات و بحران های احتمالی بیمه نماید باید علاوه بر بهره هوشی به هوش هیجانی و راه های افزایش آن نیز توجه نماید.
۲-۱-۴-۱-۱-مدیریت استرس در قرآن و روایات و روانشناسی :
استرس چیست؟ حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: “آگاه باشید که فقر نوعی بلاست. وسخت تر از تنگدستی بیماری تن وسخت تر از بیماری تن ،بیماری قلب است. آگاه باشید که همانا عامل تندرستی تن، تقوای دل است.”۱۲۵
“استرس یافشارعصبی عبارت است ازحالت اضطراب وفشاردرونی که انسان برای مواجه شدن با خطر یا مشکلات جدی با ترشح هورمون هایی خودرا برای مقابله آماده می کندکه البته تااین حد خوب وبرای روند زندگی لازم است. ولی هرگاه درفردی فشارعصبی توسعه پیداکرد و این حالت در طول روز وبدون علت منطقی مشاهده شد می گوییم فرد دچار استرس بیش ازحداست.”۱۲۶
۲-۱-۴-۱-۲-انواع محرک های تنش زا:
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: “کسی که ازدنیا اندوهناک می باشد از قضاءالهی خشمناک است. وآن کس که از مصیبت وارد شده شکوه کند ازخدا شکایت کرده وکسی که نزد توانگری رفته وبه خاطر سرمایه اش برابر اوفروتنی کند دوسوم دین خودراازدست داده است.”۱۲۷ و آن کس که قرآن بخواند و وارد جهنم شود حتماً از کسانی است که آیات الهی را بازیچه قرارداده است.وآن کس که قلب او با دنیا پرستی پیوند خورد همواره جانش گرفتار سه مشکل است: اندوهی رها نشدنی، حرصی جدانشدنی وآرزویی دست نایافتنی.”۱۲۸
به طور کلی با توجه به فحوای آیات قرآنی وروایات اسلامی سه دسته عوامل درانسان ایجاد اضطراب و استرس می نمایندکه همین عوامل درنتایج تحقیقات وبررسی های دانشمندان و روانشناسان صاحب نام جهانی هم مشاهده می گردندکه عبارتند از:
۲-۱-۴-۱-۲-۱-عوامل طبیعی ومافوق قدرت بشری:
مثل زلزله، سیل، رزق وروزی، مرگ، بیماری های مختلف، طوفان وبلا ومصیبت …..
“قرآن کریم می فرماید: والبته شما را به سختی ها چون ترس وگرسنگی و نقصان در اموال و نفوس و آفات زراعت بیازماییم و مژده آسایش از آن صابران است.۱۲۹
“امام صادق (علیه السلام): بچسب به دعا، زیرا دعا درمان هردردی است.” ۱۳۰
حضرت علی (علیه السلام)می فرماید: تقدیرالهی چنان بر محاسبات ما چیره شودکه تدبیر، سبب آفت زدگی باشد.”۱۳۱
۲-۱-۴-۱-۲-۲-عوامل اجتماعی:
مثل ارتباط با دیگران، تفاوت های اجتماعی، اشتغال، ازدواج، منازعات و درگیری ها ، جنگ، شایعات و…
“قرآن کریم: وخدائیست که شمارا جانشین گذشتگان اهل زمین مقرر داشت ورتبه بعضی را از بعضی بالاتر قرار داد تا شما را دراین تفاوت رتبه ها بیازماید که همانا خدا سخت زود کیفر و بسیار بخشنده ومهربان است.” ۱۳۲
۲-۱-۴-۱-۲-۳-عوامل فردی یا درونی
مثل: حسد، بخل، کینه، غرور و تکبر، خودخواهی، حب نفس، طمع و حرص خشم وترس و دروغ و…
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: (به رگ های درونی انسان پاره گوشتی آویخته که شگرف ترین اعضای درونی اوست. وآن قلب است.که چیزهایی ازحکمت وچیزهایی متفاوت با آن در اووجود دارد. پس اگر دردل امیدی پدید آید، طمع آن را خوار گرداند. واگر طمع برآن هجوم آورد حرص آن را تباه سازد.واگر نومیدی برآن چیره شود، تأسف خوردن آن را از پای درآورد،اگر خشمناک شود کینه توزی آن فزونی یابد و آرام نگیرد، اگر به خشنودی دست یابد، خویشتن داری رااز یاد برد واگر ترس آن را فراگیرد پرهیز کردن آن را مشغول سازد. واگر به گشایشی برسد، دچار غفلت زدگی شود. واگر مالی به دست آورد بی نیازی آن را به سرکشی کشاند، اگر مصیبت ناگواری به آن رسد، بی صبری رسوایش کند و اگر به تهیدستی مبتلا گردد، بلاها او را مشغول سازد، واگر گرسنگی بی تابش کند ناتوانی آن را از پای درآورد واگر زیادی سیر شود، سیری آن را زیان رساند، پس هرگونه کندروی برای آن زیانبار و هرگونه تندروی برای آن فساد آفرین است.)۱۳۳
امام رضا (علیه السلام) می فرماید: (بخیل را آسایش نیست،حسودرا خوشی ولذت نیست ….)۱۳۴
حضرت علی (علیه السلام): (بپرهیزیدازدروغ؛ زیرا هر امیدواری درجستجواست و هر ترسانی گریزان است.)۱۳۵
۲-۱-۴-۱-۳-شخصیت های مستعد استرس:
قرآن کریم درسوره بقره آیه ۱۱۲ می فرماید: “آری کسی که ازهرجهت تسلیم حکم خداگردید ونیکوکارگشت مسلم اجرش نزد خدا بزرگ خواهد بود. اورا هیچ حزن و اندوهی دردنیا و آخرت نخواهد بود.”
به هر حال شخصیت افراد آستانه تحمل متفاوتی دارندکه درمقابله و مواجهه با استرس نقش اساسی بازی می کند. از نظر قرآن انسانها دارای شخصیت های

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید